Alevi İnancında Dedenin Yeri
CELÂL KEYKÜBÂT, İmam Musa i Kâzım Evlatlarından
Dostlar, dede veya seyid Oniki İmam neslinden gelenlere denir. Bu nesile dayanmazsa aleviler dede kabul etmezler. Bunlara Evlâd-i Resûl-ü Seyyidi Saadet'te denilir. Dede alevinin din adamıdır ve üç ayrı sıfatı vardır. Rehber, mürşit ve pirdir. Rehber talibe yol açar, mürşit talipleri irşat eder, bilmediğini öğretir. Pir daha da aydınlatmaya çalışır, yetiştirir.

"Pir Sultan Abdal'ım okur yazarım
Türap oldum, ayaklarda tozarım
Pir elinden içtim sermeat gezerim
Elden içilmedik meyi neylersin "

Şimdiye kadar süregelen dedelik, alevi insanını birleştiren bir unsur olmuştur. Tarih boyunca gelenek ve görenekleri, deyişleri (tabiki deyişlerde ozanlarımız daha büyük rol oynamışlardır) günümüze taşımışlardır.

Sünni kesimde olduğu gibi, devlet örgütlenmesi yok. Burada dedeler alevi toplumunun iç bütünleyicileri olmuşlardır. Süre gelen tarihimizde halkın öncüleri olmuşlardır ve bu yolda can vermişlerdir.

Ellerindeki imkânlar ve olanaklar çerçevesinde dedeler çoğunlukla ileriye açık, aydın kafalı kendini yetiştirmiş kişilerdir. Eskiden çağın en önünde bilgilere sahipmişler. Müzik, resim, tarih, edebiyat, astronomi ve tasavvuf gibi. Fakat zaman geçtikçe, dedeler günün koşullarına göre geri kalmışlardır. Bunun suçlusu dedeler mi? Hayır! Toplum mu? Hayır! Suçlu düzenin kendisidir.

Canlar alevi dedesi olmadan Aleviliğin kimliğini, kültür ve töresini devam ettirebilmesi zordur, olanaksızdır. Ama ilerde neler olur, nasıl değişiklikler olur, bilinmez. Bügünki alevilerin içinde bulundukları çıkmazda, gerçek yol erenleri olmadan alevi toplumu dağılır, bir potada eritilir ve kolaylıkla yok edilirler. Tüm dinleri gözden geçirelim, din adamları devamlı vardır ve de olacaktır. Bizleri asimilasyona sokmak isteyenler, dedelik makamını ortadan kaldırmak istemektedirler. Ne yazık ki, içimizden de bu oyuna bilinçli veya bilinçsiz karışanlar vardır. Şöyle bilinmelidir ki, asimilasyona uğramayacak grup gerçek seyyitlerdir. Yaşamın her döneminde hizmet erenleri olacaktır.

"Cümle bir mürşide demişler beli
Teşbihleri Attah-Muhammed-Ali
Meşrebi Hüseyni, ismi Alevi
Muhammed Ali'ye çıkar yollan"

Dedeliği devralacak dede çocuklarına eğitim verecek bir okulun açılması dileğiyle, Hak-Muhammed-Ali yardımcınız olsun!